huong-dan-soan-van-khi-con-tu-hu

Hướng dẫn soạn văn Khi con tu hú – Chương trình Ngữ văn lớp 9

Soạn văn lớp 9

Hướng dẫn soạn văn Khi con tu hú sẽ cung cấp hệ thống lời giải chi tiết nhằm hỗ trợ tốt nhất cho quá trình tìm đọc hiểu và phân tích văn bản của người học. Các bạn hãy cùng tham khảo nhé!

I. Hướng dẫn tìm hiểu

Câu 1. Nên hiểu nhan đề bài thơ như thế nào? Hãy viết một câu văn có bốn chữ đầu là “Khi con tu hú” để tóm tắt nội dung bài thơ. Vì sao tiếng tu hú kêu lại tác động mạnh mẽ đến tâm hồn nhà thơ như vậy?

Trả lời

Nhan đề của bài thơ là một cụm từ chỉ thời gian trong một câu, tiếng chim tu hú chính là một trong số những dấu hiệu đặc trưng để báo hiệu mùa hè đến.

Viết một câu văn có bốn chữ đầu là “Khi con tu hú” để tóm tắt nội dung bài thơ: Khi con tu hú cất lên tiếng gọi mùa hè về cũng là lúc thiên nhiên, cảnh vật đổi sắc, người tù cảm nhận được sự đổi khác của đất trời và cảm thấy ngột ngạt chốn lao tù, khao khát cuộc sống tự do, mãnh liệt ở ngoài kia.

Tiếng tu hú kêu có sự tác động mạnh mẽ đến tâm hồn nhà thơ như vậy vì tiếng chim tu hú không chỉ là dấu hiệu báo hè về mà còn là biểu tượng cho sự tự do ngoài khoảng không bao la rộng lớn.

Câu 2. Nhận xét về cảnh mùa hè được miêu tả trong 6 câu thơ đầu. Những chi tiết nào khiến em có nhận xét đó?

Trả lời

Trong sáu câu thơ sau, tác giả đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên đầy đủ thanh âm và màu sắc. Tất cả được gợi lên bởi tiếng chim tu hú “gọi bầy”, kéo theo sự chuyển biến của đất trời: “Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần”:

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không…

Bên cạnh tiếng chim tu hú còn có thêm dàn đồng ca của những chú ve để làm cho mùa hè trở nên rộn ràng và căng tràn sức sống. Bên cạnh sắc vàng của lúa chiêm, chúng ta còn thấy được sắc vàng của hạt bắp và ánh nắng chói chang của mùa hè. Hình ảnh đôi con diều sáo lộn nhào trên bầu trời cao rộng gợi lên sự tự do đang trỗi dậy trong tâm hồn người chiến sĩ cách mạng.

Câu 3. Phân tích tâm trạng người tù – chiến sĩ được thể hiện ở 4 câu thơ cuối. Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có tiếng tu hú kêu, nhưng tâm trạng của người tù khi nghe tiếng tu hú thể hiện ở đoạn thơ đầu và đoạn cuối rất khác nhau, vì sao?

Trả lời

Bốn câu cuối thể hiện rõ tâm trạng bức bối, ngột ngạt của người tù chiến sĩ cách mạng. Nếu như ở đầu bài thơ, tiếng chim tu hú gợi lên trong tâm hồn người chiến sĩ bức tranh mùa hè rộn ràng thanh âm, ngập tràn màu sắc và đầy sức sống và là biểu trưng cho cuộc sống tự do thì ở bốn câu thơ cuối, tiếng chim lại gợi lên sự bức bối, khó chịu vì lúc này, tác giả chưa thể vượt thoát chốn lao tù để thực hiện lí tưởng và khát vọng cao đẹp của bản thân.

Câu 4. Theo em, cái hay của bài thơ được thể hiện nổi bật ở những điểm nào?

Trả lời:

Bài thơ đã thể hiện nhiều đặc sắc về cả nghệ thuật và nội dung:

  • Sử dụng thể thơ lục bát dân tộc quen thuộc, giản dị và gần gũi với độc giả.
  • Bài thơ sử dụng nhiều hình ảnh thơ gần gũi, quen thuộc nhưng vẫn giàu sức gợi.
  • Bài thơ đã thể hiện tình yêu cuộc sống và niềm khao khát tự do cũng như lí tưởng cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng. Hoàn cảnh chốn lao tù chỉ có thể giam cầm thể xác chứ không thể làm nhụt đi ý chí, tinh thần của người chiến sĩ cách mạng.

II. Luyện tập